Memoriaelbouck van Willem Janszoon Verwer vervulde hij in de periode 1542-1572 acht keer de functie van
schepen en zeven keer die van burgemeester van de stad. Daarbij was hij twee maal voorzitter van het viertal
burgemeesters: in 1566 en in het \u201cbeleg\u201d-jaar 1572. Beide keren betrof dat \u00e9\u00e9n jaar, de gebruikelijke
ambtsperiode in die tijd6.
De Vries was in 1572 als voorzittend burgemeester zeer nauw betrokken bij het beleg van Haarlem. Over alle
krijgsverrichtingen en schermutselingen in die tijd is veel geschreven. Duizenden doden vielen er zowel aan
de bezettende Spaanse zijde als aan de verdedigende Haarlemse zijde7. Eind van dat jaar wilde Don Frederik,
de zoon van Alva, vanuit Amsterdam richting Haarlem koersen met het doel de stad te belegeren. Daartoe
spoedde burgemeester de Vries zich, volgens interne afspraken, met jonkheer van Schagen en pensionaris
van Assendelft naar Amsterdam met een geheim onderhandelingsvoorstel voor Don Frederik. Dat beoogde
een vreedzame oplossing te bereiken om aldus \u201cSpaanse bloedbaden\u201d zoals in Zutphen en Naarden te
voorkomen. De missie mislukte echter om allerlei redenen. Bovendien was de missie in Haarlem uitgelekt en
daar wachtte een woedende militaire leider van het Haarlemse verzet, de Groninger Wigbolt Ripperda, die
de Vries c.s. van verraad beschuldigde. De Vries bleef \u201cvoor nader overleg\u201d wijselijk in Amsterdam, wetende
welk bewind Ripperda in de stad voerde. Zijn metgezellen gingen w\u00e9l per ommegaande naar Haarlem, net
als iets later een gezant. Allen werden omgebracht. Ook werd enige tijd later – Pinksteren 1573 – Quirijn
Thalesius met anderen op beschuldiging van verraad ter dood veroordeeld en opgehangen. Tegenreacties
bleven niet uit: Ripperda werd op 16 juli van dat jaar onthoofd op \u2019t Sant (later herbenoemd tot Grote
Markt). Zo ging dat.
De Vries vluchtte van Amsterdam naar Hamburg. Na enige tijd (1574) kon hij echter weer vreedzaam
terugkeren naar zijn thuisstad, waar een gemengd-gelovige en meer gematigde groep bestuurders was
aangetreden. Hij werd later zelfs weer in de vroedschap benoemd.
T\u00f3ch waren ook n\u00e1 1574 de onlusten niet geheel voorbij. Hoewel gezegd werd dat in 1566 mede door het
optreden van de toenmalige stadssecretaris Coornhert de Beeldenstorm aan Haarlem voorbij ging, was het
onder meer op 29 mei 1578 w\u00e9l raak toen de \u201cHaarlemse Noon\u201d plaatsvond. Op deze Sacramentsdag drong
een grote groep relschoppers onder andere de St. Bavo-kerk binnen, sloeg beelden kapot en richtte
vernielingen aan. De priester Balling, die hen tegemoet trad werd doodgeslagen8.
Bij deze \u201cverlate\u201d beeldenstorm speelde de goed-katholieke de Vries ook een rol. Volgens een getuigenis van
\u201cde nonne\u201d Elisabeth Verhagen had hij bij de beeldenstorm en de kloosterverwoesting van 1578 de goederen
van het S. Michielsconvent met daaronder de Reliekkas van het H. Kruis \u201cin zijn huyse geherbercht ende
bewaert\u201d. Volgens een verslag van het Bisdom Haarlem doet dit gedrag van de Vries volstrekt niet denken
\u201caan gezindheid voor de nieuwe leer, terwijl ook zijn geslacht aan de Kerk getrouw schijnt te zijn gebleven\u201d.
Zo had zoon Adriaen zijn vrouw uit het \u201ctreftig catholyck geslacht Wij\u201d9. Dit lijkt echter toch een te snelle en
te smalle conclusie, want zijn twee andere zoons Cornelis Dirckszoon en Gerrit Dirckszoon waren w\u00e9l
protestant geworden.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.mariusvannieuwkerk.com\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/00-De-Vries-Stamboom-de-Vries-tbv-artikel.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a>1580, 32 jaar<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/a>1580, 27 jaar<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/a>1583, 5 jaar<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
Begrijpelijk is dat in deze \u201cgeslachtslijst\u201d uit katholieke bron vooral de familie van de katholieke Adriaen naar
voren wordt gehaald. Over de andere familieleden is niet alleen weinig bekend, maar gelet op het feit dat
alle bekende geschilderde portretten Adriaens familietak betreffen kan hieruit ook de katholieke liefde voor
(heilige) beelden en portretten blijken, die veel minder bij de \u201csobere\u201d protestanten te vinden is. Ook bij de
toekomstige schoonfamilie van dochter Cornelia komt deze \u201cblijheid\u201d ons tegemoet.<\/p>\n\n\n\n
Alle drie portretten (met molenkragen) zijn geschilderd door Pieter Pietersz. I (1541-1603). Bij het eerste
portret, van Adriaen, is het wapen van deze de Vries-familie te zien: gedeeld, links rood met drie eikels van
goud (de drie zonen?) en rechts gekeperd van goud en rood. Het is 1580 en hij is dan 32 jaar.
Het tweede portret, van Adriaens echtgenote Cornelia Wij, toont een ruitwapen met links het wapen van
haar man en rechts het wapen van de familie Wij. Deze Cornelia is 27 jaar in 1580 .
Op het derde portret is dochtertje Cornelia de Vries te zien. Zittend, een korfje met rozen op haar schoot en
in de rechter bovenhoek het De Vries-wapen (portret gespiegeld ten opzichte van origineel). Het portret is
van 1583 en zij is dan nog maar vijf jaar oud.<\/p>\n\n\n\n
Cornelia de Vries en het Klaeuwshofje te Delft<\/h2>\n\n\n\n
Kleindochter Cornelia trouwde in 1595 met Mr. Frederik Uyttenhage van Ruyven uit Delft. Zij was toen 17 en
hij 24 jaar. Getuige was onder andere Gerrit Dirckz. de Vries, een broer van de bruid.
De familie van Frederik wordt omschreven als een gegoede katholieke familie. Vader Dirck Uyttenhage Van
Ruyven (DUVR op de gevelsteen) was bierbrouwer en had zijn brouwerij \u201cDe Klaeuw\u201d aan de Koornmarkt te
Delft; diens vrouw was Elisabeth Frederiksdochter Van Ruyven (EFVR), geboren van Adrichem. Dit echtpaar
stichtte in 1605 een hofje dat uit twaalf woninkjes bestond en vernoemd werd naar de brouwerij. Rooms-
Katholieke ongehuwde vrouwen en weduwen die niet meer in hun onderhoud konden voorzien mochten er
gratis wonen en werden onderhouden. Dit Klaeuwshofje bestaat in gewijzigde vorm nog steeds, met als
gevel-spreuk:
<\/p>\n\n\n\n
DUVR & EFVR In het Tijdschrift voor Nederlandsche Kunstgeschiedenis bespreken de kunsthistorici Van Gelder en Pariset Frederik is jong overleden. Uit zijn testament van 1613 spreekt grote dankbaarheid jegens zijn meester, Adriaen Pieterszoon de Vries werd geboren in Den Haag, waarschijnlijk in 1556. Hij overleed op
<\/strong>
DIE MILDELICK SAEYEN IN DEN ARMEN HOVEN<\/strong>
SULLEN RYCKLICK MAEYEN IN DEN OOGST HIERBOVEN<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Naast het concreet helpen van de armen, hoopten de rijke stichters van het Hofje kennelijk hun plekje in de
hemel veilig te stellen.
Ook deze katholieke familie is mooi geportretteerd. Zo is er een schilderij van moeder Elisabeth op 74-jarige
leeftijd (schilder onbekend). Het schilderij van haar man bestond, maar is verloren gegaan. Zoon Frederik en
zijn vrouw Cornelia de Vries zijn beiden in 1603 geportretteerd door de eerder genoemde schilder Frans
Pietersz. de Grebber (1573-1649). Frederik was toen 32 jaar en Cornelia (nu) 25 jaar.<\/p>\n\n\n\n<\/a>
Ruyven
1603, 32 jaar<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<\/a>
1603, 25 jaar<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<\/a>
van Ruyven
1638, 40 jaar<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<\/a>
van Ruyven
1638, 38 jaar<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
Het echtpaar kreeg zes kinderen, waarvan de oudste zoon , Adriaen (1598) , pastoor werd in Den Briel en
later in Delft; de oudste dochter was Josina (1600). Beide portretten zijn ook van de Grebber. Grootmoeder
had toentertijd met de hier geportretteerden de leiding over het Hofje.<\/p>\n\n\n\nDirck Jacobszoon de Vries: de Schilder<\/h2>\n\n\n\n
een portrettekening van Dirck Jacobsz. de Vries, vervaardigd in 1590 door diens vriend Hendrick Goltzius10.De vriendschap van Goltzius met de Vries wordt reeds door Karel van Mander gemeld. Want in het bewuste
jaar \u201carriveerde hij te paard\u201d bij hem in Veneti\u00eb – als tussenstop in zijn Grand Tour op weg naar Rome. Van
Mander verhaalt over dat bezoek via een vermakelijke \u201czoete klucht\u2019 aangaande Goltzius, met wie hij
persoonlijk bevriend was. Die schiep er behagen in om op zijn reis incognito te reizen. Zo kon hij zijn oor te
luisteren leggen en de w\u00e9rkelijke oordelen en roddels over zijn werk vernemen. Op een Venetiaanse schilder,
die had beweerd Goltzius wel op zijn voorname uiterlijk te zullen herkennen, stuurde hij een bevriende
zilversmid af (metgezel Jan Mathijssen). Deze was lang en deftig en viel pas door de mand toen hem om een
tekening werd gevraagd. Aldus, moraliseert van Mander, vond de ander zich bedrogen in zijn mening dat hij
iemand op zijn uiterlijk kon beoordelen11.
De \u201cdoorluchtige\u201d schilder De Vries dreef van 1590 tot 1609 een goed beklant atelier in Veneti\u00eb. Daarvoor
was w\u00e9l het stadsburgerschap vereist. Hij wordt door de bovengenoemde kunsthistorici (nogal uitbundig)
gekenschetst als onder meer \u201ceen gevierd portretschilder, een schilder van een gevarieerd Venetiaans
realistisch markttafereel en \u00e9\u00e9n van de eerste Venetiaanse topografen\u201d. In een Amsterdamse boedel uit
1612 werd een drietal schilderijen van hem vermeld.
Goltzius\u2019 tekening van hem is in Veneti\u00eb op diens heenweg naar Rome ontstaan. Hij gebruikte verschillende
kleuren krijt en ook hier is de geplooide kraag in beeld. De Vries woonde met zijn vrouw Oegenia aldaar,
waar hun zoon Frederik werd geboren. Deze zou later bij Goltzius in de leer \u00e9n de kost komen, dat laatste
samen met zijn broer Pieter Anthonij. In 1597 graveerde Goltzius \u201cde fenomenale beeltenis\u201d van de jonge
Frederik met hond – een Drentse patrijshond, Goltzius\u2019 eigen huisdier (Rijksprentenkabinet, Rijksmuseum).
De afbeelding moet bij verschijnen onmiddellijk een geweldige indruk hebben gemaakt, want \u201cal spoedig
waren er bedrieglijk goede kopie\u00ebn in de handel \u2013 tot in de twintigste eeuw toe. En dat bewijst hoe lang de
nagalm van een krachtig beeld kan zijn in het bewustzijn van latere kunstenaars\u201d. Het portret wordt door
kunstkenners als \u00e9\u00e9n van de topwerken van Goltzius gekwalificeerd.
<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/a>
De gravure betreft de tweede staat van drie. In de cartouche onder de hond staat Goltzius\u2019 opdracht in het
Latijn, met als vertaling: \u201cDit werk draag ik op aan de voortreffelijke schilder Dirck de Vries in Veneti\u00eb en stel
hem zijn afwezige zoon voor ogen\u201d. In de marge staat een Latijnse tekst van de Nederlandse oudheidkundige
Petrus Scriverius met enige duiding. Goltzius zou met de afbeeldingen volledig aansluiten bij de beeldtaal van
Karel van Mander, waarin de duif onder andere staat voor eenvoud en de hond niet alleen voor trouw maar
ook voor \u201cden rechten Leeraer\u201d en zou hij hier zichzelf hebben voorgesteld. Bovendien past het dier in een
voor hem bekende humanistische traditie, die de liefde van de hond voor zijn meester verheerlijkt12.<\/p>\n\n\n\n
patroon en voogd. Zijn \u201ceenige ende universeelen erfgenaem\u201d is zijn lieve moeder Oegenia de Vries en (in
tweede instantie) zijn broer Pieter Anthonij. Executeurs zijn Goltzius en diens (eerder genoemde) goede
vriend Jan Matthijssen.<\/p>\n\n\n\nAdriaen de Vries: keizerlijk beeldhouwer<\/h2>\n\n\n\n
zeventigjarige leeftijd in Praag (1626). Volgens Frits Scholten kwam hij uit een respectabele Haagse
regentenfamilie. Zijn vader was Pieter Willemszoon de Vries (circa 1530 – 1594) een apotheker en zijn
moeder een advocatendochter, Margrietje Snouck. Zij kregen acht kinderen13.
Aanvankelijk ging hij in de leer bij een zwager, die goudsmid was in Den Haag. Later zou hij in Delft in het
beeldhouw-vak zijn bekwaamd door Willem Danielszoon van Tetrode (1525-1580). Die dreef een atelier
aldaar en was met zijn ruime internationale ervaring een beeldhouwer van formaat en even vaardig in brons
als in marmer en albast. Scholten constateert dat: \u201cDe invloed van diens creaties op het werk van Hendrick
Goltzius een duidelijke aanwijzing is voor zijn reputatie in eigen land\u201d \u2013 ook hier weer een duidelijke link naar
de Haarlemse kunstenaar. Verder merkt hij over de levensloop van Adriaen de Vries op dat niet bekend is in
welk jaar hij zijn geboorteland verruilde voor Itali\u00eb en evenmin wat hem precies bewoog tot zo\u2019n ambitieuze
stap. W\u00e9l staat vast \u201cdat hij niet de enige Nederlandse beeldhouwer was die zijn succes in het buitenland
beproefde\u201d. De Vries heeft echter zijn Nederlandse wortels nooit verloochend. Zo signeerde hij het
merendeel van zijn beelden met het achtervoegsel \u201cHagiensis Batavus\u201d (\u201cDe Bataafse Hagenaar\u201d) en
verkeerde hij voortdurend in gezelschap van landgenoten.
Het is in dit verband opvallend hoeveel \u201cNoordelijke\u201d kunstenaars elders in Europa terechtkwamen en er een
succesvol bestaan opbouwden. Scholten schetst een complex van factoren dat daarbij een rol heeft
gespeeld. Zo was de culturele dichtheid in de Nederlanden de hoogste in Europa. Ook was de mobiliteit
onder de Nederlandse kunstenaars opvallend hoger dan elders in Europa. Naast studie van de kunst van de
Oudheid en van de grote Italiaanse meesters vormden ook opdrachten de belangrijkste motivatie voor
kunstenaars om huis en haard te verlaten. In het bijzonder vanwege de kansen op vorstelijke protectie – waar
het in eigen land zozeer aan ontbrak – maakten het buitenland aantrekkelijk. Zo bracht het
hofkunstenaarschap allerlei financi\u00eble en sociale privileges met zich mee. Bovendien maakte dat kunstenaars
onafhankelijk van de gilden. De buitenlandse aantrekkingskracht voor jongere, ambitieuze landgenoten was
al met al ook evident. Zo noemt Scholten onder de landgenoten die in 1595 in Rome – de Eeuwige Stad \u2013
arriveerden \u201cde jonge graveur Jacob Matham (1571-1629), zoals bekend de stiefzoon en leerling van
Goltzius. \u201cWellicht kenden De Vries en Matham elkaar al, bijvoorbeeld via Jan Muller, een andere Goltziusleerling
die enkele jaren later verschillende werken van De Vries in prent zou reproduceren\u201d.<\/p>\n\n\n